สัญญายืมเงินญาติ (สัญญากู้ยืมเงินในครอบครัว) (ประเทศไทย)

เอกสารนี้คืออะไร

เงินที่หมุนเวียนในครอบครัวไทยมีมากกว่าที่เราคิด ตั้งแต่ค่ารักษาพยาบาลฉุกเฉินของพ่อแม่ ค่าเทอมลูกหลาน เงินตั้งต้นเปิดร้าน ไปจนถึงเงินดาวน์รถ ส่วนใหญ่ยืมกันด้วยความไว้ใจและไม่มีอะไรเป็นลายลักษณ์อักษร สัญญายืมเงินญาติคือเอกสารง่าย ๆ ที่บันทึกว่ายืมกันเท่าไร คืนกันอย่างไร เพื่อให้ความช่วยเหลือในวันนี้ไม่กลายเป็นความขุ่นเคืองในวันหน้า

หลายคนรู้สึกว่าการขอให้ญาติเซ็นสัญญาเป็นเรื่องเสียมารยาทหรือดูไม่ไว้ใจกัน แต่ในทางปฏิบัติ เอกสารสั้น ๆ หนึ่งหน้ากลับช่วยรักษาความสัมพันธ์ได้ดีกว่าการจำกันคนละแบบ เพราะปัญหาเงินในครอบครัวมักไม่ได้เกิดจากความไม่ซื่อสัตย์ แต่เกิดจากความเข้าใจไม่ตรงกัน เช่น ฝ่ายหนึ่งคิดว่าเป็นการให้เปล่า อีกฝ่ายคิดว่าเป็นการให้ยืม หรือจำยอดกันคนละตัวเลข

แบบฟอร์มนี้ออกแบบมาให้เหมาะกับบรรยากาศของครอบครัว ภาษาไม่แข็งกระด้าง แต่ยังครอบคลุมสาระสำคัญครบ ทั้งยอดเงิน วิธีส่งมอบ กำหนดคืน และทางเลือกแบบผ่อนตามกำลัง นอกจากนี้ยังช่วยเรื่องหลักฐานด้วย เพราะแม้จะเป็นญาติกัน การยืมเงินจำนวนมากโดยไม่มีหนังสือลงลายมือชื่อผู้ยืมก็ทวงคืนตามกฎหมายได้ยากไม่ต่างจากยืมกับคนนอก

ควรใช้เมื่อไหร่

• ให้พี่น้องหรือญาติยืมเงินก้อนใหญ่ เช่น ค่ารักษาพยาบาล เงินซ่อมบ้าน หรือเงินลงทุนเปิดกิจการ
• พ่อแม่ให้ลูกยืมเงินดาวน์บ้านหรือดาวน์รถ และอยากให้ลูกคนอื่น ๆ เห็นเงื่อนไขตรงกันเพื่อความยุติธรรมในบ้าน
• ญาติขอยืมเงินแบบผ่อนคืนรายเดือนตามกำลัง และอยากมีตารางชำระที่ทั้งสองฝ่ายรับรู้
• เคยให้ญาติคนเดิมยืมแล้วคืนไม่ครบ รอบนี้ต้องการเงื่อนไขที่ชัดเจนขึ้นก่อนช่วยอีกครั้ง
• ต้องการแยกให้ชัดว่าเงินก้อนนี้เป็นการให้ยืม ไม่ใช่การให้เปล่า เพื่อไม่ให้เกิดข้อถกเถียงเรื่องมรดกหรือความช่วยเหลือที่ไม่เท่ากันในภายหลัง

ไม่ควรใช้เมื่อไหร่

• ตั้งใจให้เงินก้อนนั้นเป็นของขวัญหรือการให้เปล่าจริง ๆ กรณีนี้ไม่ควรทำเป็นสัญญายืม เพราะจะสร้างพันธะที่ไม่ได้ตั้งใจ
• เงินยืมผูกกับการโอนที่ดิน บ้าน หรือทรัพย์มรดกของครอบครัว เรื่องแบบนี้ควรปรึกษาทนายความเพื่อทำเอกสารให้ถูกประเภท
• ครอบครัวมีข้อพิพาทเรื่องทรัพย์สินกันอยู่แล้ว การเพิ่มสัญญาเงินยืมเข้าไปเองอาจซ้ำเติมปัญหา ควรให้คนกลางหรือผู้เชี่ยวชาญช่วยดู
• ญาติที่มายืมมีหนี้สินหลายทางและถูกทวงถามอยู่ ควรประเมินก่อนว่าช่วยด้วยวิธีอื่นเหมาะกว่าหรือไม่ เช่น ช่วยวางแผนหนี้แทนการเพิ่มหนี้ใหม่

ข้อมูลที่ต้องเตรียม

• ชื่อ-นามสกุลจริงของผู้ให้ยืมและผู้ยืม พร้อมความสัมพันธ์ เช่น พี่ชาย น้า หลาน
• เลขบัตรประชาชนและที่อยู่ปัจจุบันของทั้งสองฝ่าย
• จำนวนเงินที่ยืมทั้งตัวเลขและตัวอักษร
• วันที่และวิธีส่งมอบเงิน เช่น โอนพร้อมเพย์เข้าบัญชีของผู้ยืมโดยตรง
• ตกลงเรื่องดอกเบี้ยให้ชัด ครอบครัวส่วนใหญ่ไม่คิดดอกเบี้ย ก็ให้เขียนกำกับว่าไม่มีดอกเบี้ย
• กำหนดคืนเงิน คืนทั้งก้อนวันไหน หรือผ่อนเดือนละเท่าไร เริ่มงวดแรกเมื่อไร
• ช่องทางชำระคืนที่ตรวจสอบได้ เช่น โอนเข้าบัญชีผู้ให้ยืมพร้อมจดบันทึกทุกงวด
• ข้อตกลงหากถึงกำหนดแล้วยังคืนไม่ได้ เช่น มาคุยกันใหม่เป็นลายลักษณ์อักษรก่อนครบกำหนด

ข้อสัญญาที่มีให้

วิธีลงนาม

เลือกจังหวะที่สบายใจทั้งสองฝ่ายในการเซ็น เช่น นั่งคุยกันที่บ้านแล้วอ่านเอกสารด้วยกันทีละข้อ การอธิบายว่าทำสัญญาเพื่อให้ทุกคนสบายใจและกันการเข้าใจผิด มักได้รับความร่วมมือดีกว่าการยื่นกระดาษให้เซ็นเฉย ๆ ให้ผู้ยืมลงลายมือชื่อด้วยตัวเอง และทำเอกสารสองฉบับเก็บไว้คนละฉบับ

พยานในการยืมเงินครอบครัวอาจเป็นญาติผู้ใหญ่ที่ทั้งสองฝ่ายเคารพ การมีคนกลางในบ้านรับรู้ช่วยลดโอกาสที่เรื่องจะบานปลาย และช่วยไกล่เกลี่ยได้หากภายหลังมีปัญหาการชำระ

แม้จะเป็นญาติกัน ก็ควรโอนเงินผ่านบัญชีแทนการยื่นเงินสด เพราะสลิปโอนคือหลักฐานที่ดีที่สุดว่าเงินถูกส่งมอบจริง เขียนโน้ตกำกับตอนโอนว่าเป็นเงินยืมตามสัญญา แล้วเก็บสลิปแนบกับเอกสารไว้ด้วยกัน

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

• ไม่กล้าพูดเรื่องสัญญาเพราะกลัวเสียน้ำใจ สุดท้ายพอทวงเงินกลับเสียทั้งเงินและความสัมพันธ์มากกว่าเดิม
• ไม่เขียนให้ชัดว่าเป็นการให้ยืมหรือการให้เปล่า จุดนี้คือต้นเหตุข้อพิพาทในครอบครัวอันดับต้น ๆ
• กำหนดงวดผ่อนสูงเกินกำลังจริงของญาติ ทำให้ผิดนัดตั้งแต่งวดแรกทั้งที่ตั้งใจคืน
• ให้ยืมเป็นเงินสดโดยไม่มีหลักฐานการส่งมอบ พอมีปัญหากลับพิสูจน์ไม่ได้แม้แต่ว่าเงินเคยเปลี่ยนมือ
• ปล่อยให้การผิดนัดเงียบหายไปเพราะเกรงใจ แทนที่จะรีบคุยและทำบันทึกขยายเวลาให้ตรงกับความจริง
• ไม่บอกคู่สมรสของตัวเองว่าให้ญาติยืมเงินก้อนใหญ่ กลายเป็นปัญหาซ้อนปัญหาเมื่อความจริงเปิดเผย
• จำยอดที่ทยอยคืนไม่ได้เพราะไม่จดบันทึก สุดท้ายเถียงกันว่าเหลือหนี้เท่าไรทั้งที่ต่างฝ่ายต่างสุจริต
• มองว่าเงินกู้ในครอบครัวไม่เป็นทางการเกินกว่าจะเขียน แล้วขัดแย้งกันในอีกหลายปีต่อมา
• ยื่นเงินสดโดยไม่มีใบรับหรือหลักฐานการโอน
• ปล่อยให้ชำระคืน 'เมื่อไรก็ได้' จนไม่เคยได้คืนจริง

คำถามที่พบบ่อย